13 Haziran 2018

Dünya'nın En Büyük 5 Tuz Gölü

5. Van Gölü*: Dünya'nın en büyük tuz gölleri sıralamasında Türkiye'den Van Tuz Gölü listeye 5. sıradan girdi. Van Gölü, Bitlis ili sınırları içerisinde bulunan Nemrut volkanik dağının patlaması sonucu, bölgedeki tektonik çöküntü alanının önünün kapanmasıyla oluşmuş bir volkanik set gölüdür. Van Gölü'nün yüzölçümü 3.713 km²'dir. Van Gölü hem tatlısu hem de deniz ekosistemlerinden farklı bir sucul ekosistemdir. Suları tuzlu ve sodalıdır. Göl suyu tuzluluk oranı %1,9 ve pH'sı ise 9,8 dir. Bu yüzden Van Gölü yüksek rakıma ve sert kışlara rağmen, donmaz. Göl su seviyesi iklime bağlı olarak yükselip, düşmektedir. Ancak ortalama olarak denizden yüksekliği 1646 metredir. Gölün ortalama derinliği 171 m, en derin yeri ise, 451 metredir. Gölün doğu bölümünde dört ada vardır. Bunlar; Akdamar, Çarpanak, Adır ve Kuş adalarıdır.

*Göllerin tuzlu olarak adlandırılması için tuzluluk oranının en az %0,3 olması gerekmektedir. Ancak bu göller dışarıya akıntısı olan ve olmayan (açık ve kapalı havzalı) olarak ikiye ayrılır. Buna göre dünyanın kapalı havzalı yüzey alanı olarak en büyük 5 tuz gölü şu şekildedir:

4. Büyük Tuz Gölü: ABD'de Utah eyaletinin kuzeydoğusunda göl. Batı yarı küresinin en büyük tuzlu su kütlesi ve dünyadaki tuzluluk oranı en yüksek iç su kütlelerinden biridir. Bear, Jordan, Weber nehirleriyle beslenir; buna karşılık dışarıya akan bir akarsuyu yoktur. Göle dökülen nehirlerin taşıdığı su miktarına ve buharlaşmaya bağlı olarak büyüklüğü sürekli değişir. Yüzey alanı yaklaşık 4400 km². En derin yeri 33 m ve tuzluluk oranı %1,5-2,8 arası değişiyor.


3. Urmiye Gölü: İran'ın kuzeybatısında, Batı Azerbaycan Eyaleti ile Doğu Azerbaycan Eyaleti arasında bulunan tektonik oluşumlu tuz gölü. İran'ın en büyük gölüdür. Göl 5200 km² yüz ölçümüne sahip olup en derin yeri yaklaşık 16 metredir. K-G uzunluğu 140 km, doğu- batı genişliği 55 km'dir. Göl içinde seviye durumuna göre 80 ile 100'den fazla ada bulunur. Havza büyüklüğü 52.209 km² olan göl, bu alanın sularını toplar. Urmiye Gölü tarihi zamanlarda seviye değişimleri yaşamıştır. Günümüzde 1276 m olan denizden yükseltisi, son 200 yılda sürekli düşmektedir. Gölde normal tuzluluk %1,3-1,6 iken, suların azalması ile birlikte %3,3 düzeyine çıkmıştır. Bu oran deniz tuzluluğunun sekiz katıdır.


2. Issık Göl: Kırgızistan'ın kuzey doğusunda, Kazakistan sınırına yakın bir bölgede, kuzeyinde Küngöy Ala dağları ve güneyinde Teskey Ala dağları arasındaki tektonik çukurda yerleşmiş, ortalama deniz seviyesinden 1606 m yükseklikte konumlanır. Karla kaplı dağlarla çevrelenmiş olmasına rağmen, gölün suları hiçbir zaman donmaz; bundan dolayı gölün adı "ısı veya sıcak, ılık göl" anlamına gelen Kırgız Türkçesi'nde "Isık Köl"dür. Kırgız Türkleri bu göl için "Kırgızistan'ın bermeti (incisi)" diye adlandırmışlardır. Göl'ün uzunluğu batı-doğu yönünde 182 km, kuzey-güney genişliği 60 km'dir. Kıyılarının toplam uzunluğu 988 km olup 6236 km²'lik bir alanı kaplar. Gölün ortalama derinliği 278 m, en derin yeri 668 m'dir. Isık gölün güney kıyılarına karşın kuzey kıyılarında kıyı birdenbire derinleşmez ve fazla derin değildir. Issık Gölün tuzluluk oranı fazla değildir: Yaklaşık %0,6 kadardır.


1. Eyre Gölü, Avustralya'nın en büyük gölü ve deniz seviyesinin 15 metre altında kalan en alçak noktası. Orta Avustralya'nın çöllerinin ortasında yer alır, kapalı bir havza olan gölün en büyük su kaybı buharlaşma sebebi ile olur. En kurak geçen dönemlerde dahi Eyre Gölünün kaplamış olduğu alanlarda gölcükler şeklinde su birikintileri yer alır. Yüz ölçümü 9500 km² ve suyu tuzlu olan bu göl oldukça geniş bir göldür. Derinliği 2-4 metre arasında değişir. Buharlaşma nedeniyle kuzey topraklardan ve Queensland'den gelen akarsuların çamurlu sularını yitirir. Etrafında yerleşim alanı bulunmayan Eyre Gölü tam dolu olduğu zamanlarda birçok kuş türü için büyük bir yaşam alanı oluşturur. En dolu olduğu zamanlarda tuzluluk oranı denizle aynıdır.

Bunların dışında farklı sebeplerden dolayı liste dışı bırakılan gerçekten büyük göller (!) mevcuttur:
Aral Gölü: Kazakistan - Karakalpakistan (Özbekistan) sınırları içinde olan göldür. Önceki yıllarda 68.000 km² yüzölçümüyle Asya’nın ikinci, dünyanın dördüncü büyük gölüydü. Son yıllarda aşırı sulama nedeniyle eski yüzölçümünün %90'ını kaybetmiştir.
Hazar Denizi: Göl olup olmadığı tartışmalı olduğundan listeye alınmamıştır.

Kaynaklar:
Wikipedia
http://www.gly.uga.edu/railsback/Fundamentals/SFMGLakeSize&Salinity07II.pdf
http://www.journals.istanbul.edu.tr/iucografya/article/view/1023016686/1023015874
http://www.worldlakes.org/