1 Şubat 2020

Hastalığı Yenme

Mikroskobik genlerin ve proteinlerin modellenmesinden salgın hastalığının bir ülkede ilerlemesinin izlenmesine kadar matematik, hastalıklarla mücadelede önemli bir rol oynar. Örneğin, bulaşıcı hastalıkların dinamiklerini analiz etmek için kullanılan temel model, diferansiyel denklemler sistemidir. İstatistik ve örüntü tanıma içeren “veri madenciliği” adı verilen yeni bir alan, popülasyonlardaki hastalık çalışmalarından toplanan çok miktarda veri hakkında önemli bilgilerin bulunmasına yardımcı olur. Matematik ayrıca insan genomundaki değişikliklerin spesifik hastalıklara bağlanmasında önemli bir rol oynar.

Matematik, son zamanlarda Birleşik Krallık'taki ayak ve ağız hastalığına ve Latin Amerika'daki milyonlarca insanı etkileyen bir hastalık olan Chagas hastalığına karşı mücadeleye yardımcı oldu. Ayak ve ağız salgınını inceleyen epidemiyologlar, erken çabaların hastalığın felaket olacak yayılımını durdurmak için yetersiz olduğu sonucuna varmak için matematiksel modeller kullandılar. Hükümet, sonuçları kabul etti ve sert olmasına rağmen, salgını gerçekten durduran bir eylem planı izledi. Latin Amerika'da matematikçiler, Chagas hastalığına karşı birkaç eylem yolunu hesapladılar ve enfeksiyon oranını büyük ölçüde azaltmak için şaşırtıcı derecede basit ama oldukça etkili bir adım buldular (köpekleri yatak odasının dışında tutmak). Bu örnekler üç önemli özelliği paylaşır: Hastalığın matematiksel bir modeli, modelin gerektirdiği hesaplamaları yapmak için modern bilgisayarlar ve ikincisinin gücünden yararlanmak için ilkini tasarlama anlayışı olan araştırmacılar.